P/E คืออะไร หุ้น P/E ต่ำแปลว่าถูกจริงหรือ
เวลาเห็นหุ้นตัวหนึ่งมี P/E 12 เท่า แต่อีกตัว 35 เท่า เรามักเผลอสรุปว่าตัวแรกถูกกว่า ทั้งที่ตัวเลขนี้ยังไม่ได้บอกว่ากำไรกำลังโต หด หรือเกิดจากรายการพิเศษ การอ่าน P/E จึงควรเริ่มจากคำถามว่า ‘ราคานี้กำลังเทียบกับกำไรแบบไหน’

P/E บอกว่าราคาหุ้นเป็นกี่เท่าของกำไร
P/E ย่อมาจาก Price-to-Earnings Ratio สูตรพื้นฐานคือ ราคาหุ้นหารด้วยกำไรต่อหุ้น หรือ EPS ถ้าหุ้นราคา 100 ดอลลาร์และมีกำไรต่อหุ้น 5 ดอลลาร์ P/E จะเท่ากับ 20 เท่า พูดแบบง่ายที่สุดคือ นักลงทุนในตลาดกำลังยอมจ่าย 20 หน่วยราคาให้กับกำไรปัจจุบัน 1 หน่วย
แต่ไม่ควรแปลต่อทันทีว่า “ต้องรอ 20 ปีจึงคืนทุน” เพราะกำไรในอนาคตอาจเพิ่ม ลด หรือผันผวน และบริษัทอาจนำกำไรไปลงทุน ซื้อหุ้นคืน จ่ายปันผล หรือเก็บเป็นเงินสด P/E จึงเป็นอัตราส่วนเปรียบเทียบ ไม่ใช่นาฬิกานับถอยหลังคืนทุน
Trailing P/E กับ Forward P/E ใช้กำไรคนละชุด
Trailing P/E ใช้กำไรที่เกิดขึ้นแล้ว โดยทั่วไปมักอ้างอิง 12 เดือนย้อนหลัง ข้อดีคือมาจากผลประกอบการจริง แต่ภาพนั้นอาจล้าหลังถ้าธุรกิจกำลังเปลี่ยนเร็ว
Forward P/E ใช้กำไรคาดการณ์ในอนาคต เช่น กำไร 12 เดือนข้างหน้า จึงสะท้อนความคาดหวังได้มากกว่า แต่ก็ขึ้นอยู่กับประมาณการ หากยอดขาย Margin หรือเศรษฐกิจผิดจากที่คาด ตัวหารก็เปลี่ยนและ P/E ที่เคยดูไม่สูงอาจสูงขึ้นทันที
ก่อนเปรียบเทียบตัวเลขจากสองเว็บไซต์ ควรดูให้แน่ใจว่าเป็น P/E แบบเดียวกันและใช้ช่วงเวลาเดียวกัน ไม่เช่นนั้นเรากำลังเทียบกำไรอดีตของบริษัทหนึ่งกับกำไรคาดการณ์ของอีกบริษัทโดยไม่รู้ตัว
ทำไม P/E ต่ำอาจไม่ได้แปลว่าหุ้นถูก
ลองนึกถึงร้านสองร้าน ร้านแรกกำไรคงที่และมีลูกค้ากลับมาซื้อซ้ำ ส่วนร้านที่สองกำไรพุ่งเพราะขายที่ดินก้อนใหญ่เพียงครั้งเดียว ถ้าใช้กำไรปีล่าสุด ร้านที่สองอาจมี P/E ต่ำกว่าอย่างน่าดึงดูด แต่กำไรนั้นอาจไม่เกิดซ้ำในปีหน้า
- กำไรกำลังลดลง: ราคาหุ้นอาจลดก่อนที่ EPS ในงบย้อนหลังจะลดตาม ทำให้ P/E ดูต่ำชั่วคราว
- กำไรมีรายการพิเศษ: การขายสินทรัพย์หรือสิทธิประโยชน์ทางภาษีอาจดันกำไรปีเดียว
- ธุรกิจมีหนี้หรือความเสี่ยงสูง: ตลาดอาจให้ตัวคูณต่ำเพราะไม่มั่นใจว่ากำไรจะยั่งยืน
- อยู่ในช่วงวัฏจักรขาขึ้น: บริษัทสินค้าโภคภัณฑ์บางแห่งดู P/E ต่ำที่สุดตอนกำไรอยู่ใกล้จุดสูงสุดของรอบ
ลองคำนวณใหม่เมื่อกำไรส่วนหนึ่งไม่เกิดซ้ำ
ตัวอย่างสมมติ: หุ้นราคา 100 ดอลลาร์ มี EPS 5 ดอลลาร์ โดยสมมติว่ามาจากการดำเนินงานปกติ 2 ดอลลาร์และกำไรขายสินทรัพย์ครั้งเดียว 3 ดอลลาร์ ตัวเลขที่ใช้ EPS รวมให้ P/E = 100 ÷ 5 = 20 เท่า แต่ถ้าลองหารด้วยกำไรส่วนปกติ 2 ดอลลาร์ จะได้ 50 เท่า ราคาหุ้นเท่าเดิม แต่ฐานกำไรต่างกันมาก
50 เท่านี้เป็นเพียงการทดลองเปลี่ยนสมมติฐาน ไม่ใช่ P/E ที่ถูกต้องกว่าโดยอัตโนมัติหรือ Adjusted EPS ที่บริษัทรับรอง ก่อนตัดรายการใดออก ต้องอ่านงบและหมายเหตุว่ามีผลต่อกำไรสุทธิต่อหุ้นเท่าไร เกิดซ้ำได้หรือไม่ และคำนึงถึงภาษีกับจำนวนหุ้นแล้วหรือยัง อย่านำยอดขายสินทรัพย์ทั้งก้อนมาหัก EPS ตรง ๆ จากนั้นจึงต่อยอดไปตรวจคุณภาพกำไรใน บทความ FCF เทียบกับ EPS และ P/E
แล้ว P/E สูงหมายถึงแพงหรือไม่
P/E สูงบอกว่าตลาดยอมจ่ายมากเมื่อเทียบกับกำไรปัจจุบัน เหตุผลอาจเป็นเพราะคาดว่ากำไรจะเติบโตเร็ว ธุรกิจมีรายได้สม่ำเสมอ ใช้เงินลงทุนไม่มาก หรือมีความได้เปรียบที่คู่แข่งตามยาก แต่ยิ่งความคาดหวังสูง ราคายิ่งอ่อนไหวเมื่อผลประกอบการพลาดเป้า
หุ้น P/E 35 เท่าจึงอาจสมเหตุสมผลกว่าหุ้น P/E 12 เท่าได้ หากการเติบโตและคุณภาพกำไรต่างกันมาก เมื่อต้องเปรียบเทียบ ให้ถามว่า การเติบโตและความแน่นอนที่ได้รับคุ้มกับราคาที่จ่ายหรือไม่
บริษัทขาดทุนจะไม่มี P/E ที่มีความหมาย
เมื่อ EPS ติดลบ การหารราคาด้วยกำไรติดลบไม่ได้ช่วยอธิบายมูลค่า เว็บไซต์จึงมักแสดง P/E เป็นขีดหรือ N/A แทน ในกรณีนี้อาจดูรายได้ Gross Margin กระแสเงินสด เงินสดคงเหลือ หนี้ และเส้นทางไปสู่กำไร แต่ทุกตัวชี้วัดมีข้อจำกัดของตัวเอง ไม่ควรนำ Price-to-Sales มาแทน P/E แล้วสรุปว่าหุ้นถูกโดยอัตโนมัติ
วิธีใช้ P/E แบบไม่หลงตัวเลขเดียว
- ตรวจว่าใช้ Trailing หรือ Forward P/E และ EPS แบบ GAAP หรือ Adjusted
- เปรียบเทียบบริษัทที่โมเดลธุรกิจและช่วงวัฏจักรใกล้กัน
- เทียบกับช่วง P/E ในอดีตของบริษัท โดยดูว่าคุณภาพและการเติบโตเปลี่ยนไปหรือไม่
- อ่านที่มาของกำไร ดู Margin หนี้ กระแสเงินสด และจำนวนหุ้นที่เพิ่มหรือลด
- ทำสมมติฐานหลายกรณี แทนการใช้ P/E เป้าหมายเพียงค่าเดียว
P/E เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เพราะคำนวณง่ายและช่วยตั้งคำถามได้เร็ว แต่การตัดสินใจที่รอบคอบควรมองทั้งคุณภาพกำไร การเติบโต ฐานะการเงิน และราคาที่เผื่อความผิดพลาดไว้แล้ว
แหล่งข้อมูล
บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำให้ซื้อหรือขายหลักทรัพย์ ตัวเลขตัวอย่างถูกทำให้ง่ายเพื่ออธิบายแนวคิด