Duration ของพันธบัตรคืออะไร ทำไม Yield ขยับแล้วราคาเปลี่ยนไม่เท่ากัน
กองทุนตราสารหนี้สองกองมี Yield ใกล้กัน แต่เมื่ออัตราผลตอบแทนตลาดเปลี่ยน ราคากลับเคลื่อนไหวต่างกันมาก ความต่างสำคัญอย่างหนึ่งคือ Duration ซึ่งช่วยประมาณความไวของราคา ไม่ใช่ทำนายผลตอบแทนแน่นอน

Duration เป็นตัวประมาณความไวของราคา ไม่ใช่วันครบกำหนด
Modified Duration ใช้ประมาณว่าราคาตราสารหนี้จะเปลี่ยนเป็นกี่เปอร์เซ็นต์ เมื่ออัตราผลตอบแทนที่ตลาดต้องการ (yield) เปลี่ยนไป 1 จุดเปอร์เซ็นต์ โดยสมมติว่าปัจจัยอื่นคงเดิม และการเปลี่ยนแปลงไม่ใหญ่เกินไป หลักการนี้ช่วยให้เปรียบเทียบความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ยได้มากกว่าดู coupon หรือ yield เพียงตัวเดียว
คำว่า duration อาจหมายถึง Macaulay Duration ซึ่งเป็นระยะเวลาถัวเฉลี่ยของกระแสเงินสดโดยถ่วงด้วยมูลค่าปัจจุบัน หรือ Modified Duration ซึ่งใช้วัดความไวราคา ผู้ลงทุนต้องอ่านนิยามใน factsheet ว่าตัวเลขที่แสดงเป็นแบบใด FINRA แนะนำให้ดู duration ของกองทุนจาก factsheet และ SEC อธิบายว่า duration ช่วยชี้ความไวต่อดอกเบี้ยของกองทุนตราสารหนี้
สูตรประมาณผลของ Yield ที่เปลี่ยน
เมื่อใช้ Modified Duration สามารถเขียนสูตรประมาณอันดับแรกได้ดังนี้ โดย FINRA อธิบายการใช้ duration ประมาณความไวราคา:
การเปลี่ยนแปลงราคาโดยประมาณ (%) ≈ − Modified Duration × การเปลี่ยน Yield (หน่วยทศนิยม) × 100
ตัวอย่างสมมติ: กองทุน A มี Modified Duration = 2.0 ปี กองทุน B = 7.0 ปี ทั้งคู่มีมูลค่าเริ่มต้น 100 หน่วย และสมมติให้ yield ที่เกี่ยวข้องเพิ่มขึ้น 1 จุดเปอร์เซ็นต์ = 0.01 โดยปัจจัยอื่นคงเดิม
| รายการสมมติ | กองทุน A | กองทุน B |
|---|---|---|
| Modified Duration | 2.0 | 7.0 |
| Yield เปลี่ยน | +0.01 | +0.01 |
| ราคาเปลี่ยนโดยประมาณ | −2.0% | −7.0% |
| ราคาใหม่โดยประมาณจาก 100 | 98 | 93 |
คำนวณตามได้: A = −2 × 0.01 × 100 = −2% ส่วน B = −7 × 0.01 × 100 = −7% นี่คือการประมาณผลจากดอกเบี้ย ไม่ใช่ผลตอบแทนรวม เพราะยังไม่รวมดอกเบี้ยรับ การเปลี่ยนเครดิต สเปรด ค่าธรรมเนียม และปัจจัยอื่น
หาก yield เพิ่มเพียง 0.5 จุดเปอร์เซ็นต์ ให้แทนค่า 0.005 จึงได้ราคาเปลี่ยนประมาณ −1% และ −3.5% ตามลำดับ ส่วน yield ลด 0.5 จุดเปอร์เซ็นต์ใช้ −0.005 จึงได้เครื่องหมายบวกในสูตร นี่เป็นการใช้ความชัน ณ จุดเริ่มต้น ไม่ได้ยืนยันว่าราคาขึ้นกับลงจะสมมาตรกันจริง
ทำไม Duration สูงจึงมักผันผวนมากกว่า
ตราสารที่จ่ายเงินคืนไกลออกไปมักอ่อนไหวต่ออัตราคิดลดมากกว่า เพราะมูลค่าปัจจุบันของเงินในอนาคตเปลี่ยนเมื่อ yield เปลี่ยน ตราสารอายุยาวและ coupon ต่ำจึงมักมีความไวราคาสูงกว่า เมื่อเงื่อนไขอื่นใกล้กัน ตามคำอธิบายของ Investor.gov เรื่อง Corporate Bonds
อย่างไรก็ดี วันครบกำหนด (maturity) กับ duration ไม่เท่ากันเสมอไป เพราะตราสารที่จ่าย coupon ระหว่างทางทำให้เงินบางส่วนกลับมาก่อนครบกำหนด และพันธบัตรที่มีสิทธิ์ไถ่ถอนก่อนกำหนดอาจต้องใช้ตัววัดอื่น เช่น effective duration ตามวิธีของผู้จัดการกองทุน ดูหลักการใน CFA Institute เรื่องตราสารที่มีสิทธิแฝง
สูตรนี้ใช้ไม่ได้แม่นทุกสถานการณ์
- การเปลี่ยน yield มาก: ความสัมพันธ์ราคาและ yield ไม่เป็นเส้นตรง สูตร duration เป็นเพียงการประมาณอันดับแรก อาจต้องพิจารณา convexity เพิ่ม
- เครดิตเปลี่ยน: หากความเสี่ยงผิดนัดหรือ credit spread เปลี่ยน ราคาสามารถเคลื่อนไหวต่างจากผลของดอกเบี้ยรัฐบาล
- กองทุนไม่ใช่พันธบัตรหนึ่งใบ: พอร์ตเปลี่ยนการถือครองและไม่มีวันคืนเงินต้นให้ผู้ถือหน่วยแบบตราสารเดี่ยว
- สกุลเงินต่างประเทศ: ผลตอบแทนที่คนไทยได้รับเป็นบาทยังขึ้นกับค่าเงินและค่าใช้จ่าย
Yield ไม่ใช่ดอกเบี้ยนโยบายโดยตรง: การที่ธนาคารกลางเปลี่ยนดอกเบี้ย 1 จุดเปอร์เซ็นต์ไม่ได้แปลว่า yield ของทุกอายุจะขยับเท่ากัน การใช้ duration ของทั้งพอร์ตยังมักสมมติให้เส้นอัตราผลตอบแทนขยับในทิศทางเดียวกัน หากแต่ละช่วงอายุเปลี่ยนต่างกัน ผลจริงอาจต่างจากสูตรอย่างง่าย
อ่าน Factsheet ด้วยคำถามสามข้อ
ความไวเป็นเปอร์เซ็นต์ยังต้องคูณยอดที่ถือ: สมมติถือกอง A 200,000 บาทและกอง B 20,000 บาท โดยใช้ Modified Duration เดิม 2 และ 7 เมื่อ yield เพิ่ม 1 จุดเปอร์เซ็นต์ ผลต่อมูลค่าโดยประมาณคือ −4,000 บาทกับ −1,400 บาทตามลำดับ กอง B ไวต่อราคามากกว่าในเชิงเปอร์เซ็นต์ แต่กอง A กระทบยอดเงินมากกว่าในพอร์ตสมมตินี้ ตัวอย่างไม่รวมดอกเบี้ยรับและความเสี่ยงอื่น จึงไม่ใช่การจัดอันดับกองทุนหรือผลขาดทุนสูงสุด
ก่อนเปรียบเทียบกองทุนตราสารหนี้ ให้เปิดเอกสารข้อมูลกองทุน (factsheet) ตรวจชนิดของ duration วันที่ข้อมูล และความเสี่ยงเครดิตหรือสกุลเงินที่มี จากนั้นลองคำนวณเมื่อ yield เพิ่ม +0.5 และ +1 จุดเปอร์เซ็นต์ เพื่อดูว่าราคาไวต่อการเปลี่ยนแปลงเพียงใด ตัวเลขที่ได้เป็นการทดสอบสมมติฐาน ไม่ใช่การทำนายตลาด
ข้อคิดสำคัญ: Yield ช่วยอธิบายผลตอบแทนตามสมมติฐาน ส่วน Duration ช่วยอธิบายความไวของราคา การดูทั้งสองอย่างร่วมกับความเสี่ยงเครดิตและค่าเงินมีประโยชน์กว่าดูตัวเลขใดตัวเลขหนึ่งลำพัง
แหล่งข้อมูล
- FINRA: Bonds, Interest Rate Changes and Duration
- Investor.gov (SEC): Ultra-Short Bond Funds
- FINRA: Investor Tips For Turbulent Markets
- Investor.gov (SEC): What Are Corporate Bonds?
- CFA Institute: Interest Rate Risk and Return
- CFA Institute: Yield-Based Bond Duration Measures and Properties
- CFA Institute: Valuation and Analysis of Bonds with Embedded Options
ตรวจเอกสาร SEC, FINRA และ CFA Institute ณ 15 ตุลาคม 2569 ตัวเลข duration, ราคา และการเปลี่ยน yield ในบทความเป็นตัวอย่างสมมติ ไม่ใช่ข้อมูลกองทุนจริงหรือการคาดการณ์ และไม่ใช่คำแนะนำลงทุนเฉพาะบุคคล