Duration ของพันธบัตรคืออะไร ทำไม Yield ขยับแล้วราคาเปลี่ยนไม่เท่ากัน

กองทุนตราสารหนี้สองกองมี Yield ใกล้กัน แต่เมื่ออัตราผลตอบแทนตลาดเปลี่ยน ราคากลับเคลื่อนไหวต่างกันมาก ความต่างสำคัญอย่างหนึ่งคือ Duration ซึ่งช่วยประมาณความไวของราคา ไม่ใช่ทำนายผลตอบแทนแน่นอน

ใบตราสารหนี้บนสปริงต่างความสูงสื่อถึงความไวต่อการเปลี่ยนอัตราผลตอบแทนที่ต่างกัน

Duration เป็นตัวประมาณความไวของราคา ไม่ใช่วันครบกำหนด

Modified Duration ใช้ประมาณว่าราคาตราสารหนี้จะเปลี่ยนเป็นกี่เปอร์เซ็นต์ เมื่ออัตราผลตอบแทนที่ตลาดต้องการ (yield) เปลี่ยนไป 1 จุดเปอร์เซ็นต์ โดยสมมติว่าปัจจัยอื่นคงเดิม และการเปลี่ยนแปลงไม่ใหญ่เกินไป หลักการนี้ช่วยให้เปรียบเทียบความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ยได้มากกว่าดู coupon หรือ yield เพียงตัวเดียว

คำว่า duration อาจหมายถึง Macaulay Duration ซึ่งเป็นระยะเวลาถัวเฉลี่ยของกระแสเงินสดโดยถ่วงด้วยมูลค่าปัจจุบัน หรือ Modified Duration ซึ่งใช้วัดความไวราคา ผู้ลงทุนต้องอ่านนิยามใน factsheet ว่าตัวเลขที่แสดงเป็นแบบใด FINRA แนะนำให้ดู duration ของกองทุนจาก factsheet และ SEC อธิบายว่า duration ช่วยชี้ความไวต่อดอกเบี้ยของกองทุนตราสารหนี้

สูตรประมาณผลของ Yield ที่เปลี่ยน

เมื่อใช้ Modified Duration สามารถเขียนสูตรประมาณอันดับแรกได้ดังนี้ โดย FINRA อธิบายการใช้ duration ประมาณความไวราคา:

การเปลี่ยนแปลงราคาโดยประมาณ (%) ≈ − Modified Duration × การเปลี่ยน Yield (หน่วยทศนิยม) × 100

ตัวอย่างสมมติ: กองทุน A มี Modified Duration = 2.0 ปี กองทุน B = 7.0 ปี ทั้งคู่มีมูลค่าเริ่มต้น 100 หน่วย และสมมติให้ yield ที่เกี่ยวข้องเพิ่มขึ้น 1 จุดเปอร์เซ็นต์ = 0.01 โดยปัจจัยอื่นคงเดิม

รายการสมมติกองทุน Aกองทุน B
Modified Duration2.07.0
Yield เปลี่ยน+0.01+0.01
ราคาเปลี่ยนโดยประมาณ−2.0%−7.0%
ราคาใหม่โดยประมาณจาก 1009893

คำนวณตามได้: A = −2 × 0.01 × 100 = −2% ส่วน B = −7 × 0.01 × 100 = −7% นี่คือการประมาณผลจากดอกเบี้ย ไม่ใช่ผลตอบแทนรวม เพราะยังไม่รวมดอกเบี้ยรับ การเปลี่ยนเครดิต สเปรด ค่าธรรมเนียม และปัจจัยอื่น

หาก yield เพิ่มเพียง 0.5 จุดเปอร์เซ็นต์ ให้แทนค่า 0.005 จึงได้ราคาเปลี่ยนประมาณ −1% และ −3.5% ตามลำดับ ส่วน yield ลด 0.5 จุดเปอร์เซ็นต์ใช้ −0.005 จึงได้เครื่องหมายบวกในสูตร นี่เป็นการใช้ความชัน ณ จุดเริ่มต้น ไม่ได้ยืนยันว่าราคาขึ้นกับลงจะสมมาตรกันจริง

ทำไม Duration สูงจึงมักผันผวนมากกว่า

ตราสารที่จ่ายเงินคืนไกลออกไปมักอ่อนไหวต่ออัตราคิดลดมากกว่า เพราะมูลค่าปัจจุบันของเงินในอนาคตเปลี่ยนเมื่อ yield เปลี่ยน ตราสารอายุยาวและ coupon ต่ำจึงมักมีความไวราคาสูงกว่า เมื่อเงื่อนไขอื่นใกล้กัน ตามคำอธิบายของ Investor.gov เรื่อง Corporate Bonds

อย่างไรก็ดี วันครบกำหนด (maturity) กับ duration ไม่เท่ากันเสมอไป เพราะตราสารที่จ่าย coupon ระหว่างทางทำให้เงินบางส่วนกลับมาก่อนครบกำหนด และพันธบัตรที่มีสิทธิ์ไถ่ถอนก่อนกำหนดอาจต้องใช้ตัววัดอื่น เช่น effective duration ตามวิธีของผู้จัดการกองทุน ดูหลักการใน CFA Institute เรื่องตราสารที่มีสิทธิแฝง

สูตรนี้ใช้ไม่ได้แม่นทุกสถานการณ์

Yield ไม่ใช่ดอกเบี้ยนโยบายโดยตรง: การที่ธนาคารกลางเปลี่ยนดอกเบี้ย 1 จุดเปอร์เซ็นต์ไม่ได้แปลว่า yield ของทุกอายุจะขยับเท่ากัน การใช้ duration ของทั้งพอร์ตยังมักสมมติให้เส้นอัตราผลตอบแทนขยับในทิศทางเดียวกัน หากแต่ละช่วงอายุเปลี่ยนต่างกัน ผลจริงอาจต่างจากสูตรอย่างง่าย

อ่าน Factsheet ด้วยคำถามสามข้อ

ความไวเป็นเปอร์เซ็นต์ยังต้องคูณยอดที่ถือ: สมมติถือกอง A 200,000 บาทและกอง B 20,000 บาท โดยใช้ Modified Duration เดิม 2 และ 7 เมื่อ yield เพิ่ม 1 จุดเปอร์เซ็นต์ ผลต่อมูลค่าโดยประมาณคือ −4,000 บาทกับ −1,400 บาทตามลำดับ กอง B ไวต่อราคามากกว่าในเชิงเปอร์เซ็นต์ แต่กอง A กระทบยอดเงินมากกว่าในพอร์ตสมมตินี้ ตัวอย่างไม่รวมดอกเบี้ยรับและความเสี่ยงอื่น จึงไม่ใช่การจัดอันดับกองทุนหรือผลขาดทุนสูงสุด

ก่อนเปรียบเทียบกองทุนตราสารหนี้ ให้เปิดเอกสารข้อมูลกองทุน (factsheet) ตรวจชนิดของ duration วันที่ข้อมูล และความเสี่ยงเครดิตหรือสกุลเงินที่มี จากนั้นลองคำนวณเมื่อ yield เพิ่ม +0.5 และ +1 จุดเปอร์เซ็นต์ เพื่อดูว่าราคาไวต่อการเปลี่ยนแปลงเพียงใด ตัวเลขที่ได้เป็นการทดสอบสมมติฐาน ไม่ใช่การทำนายตลาด

ข้อคิดสำคัญ: Yield ช่วยอธิบายผลตอบแทนตามสมมติฐาน ส่วน Duration ช่วยอธิบายความไวของราคา การดูทั้งสองอย่างร่วมกับความเสี่ยงเครดิตและค่าเงินมีประโยชน์กว่าดูตัวเลขใดตัวเลขหนึ่งลำพัง

อ่านต่อCoupon, Current Yield และ YTM ต่างกันอย่างไรทบทวนผลตอบแทนสามแบบก่อนนำ Duration ไปใช้วิเคราะห์ความเสี่ยงราคา

แหล่งข้อมูล

ตรวจเอกสาร SEC, FINRA และ CFA Institute ณ 15 ตุลาคม 2569 ตัวเลข duration, ราคา และการเปลี่ยน yield ในบทความเป็นตัวอย่างสมมติ ไม่ใช่ข้อมูลกองทุนจริงหรือการคาดการณ์ และไม่ใช่คำแนะนำลงทุนเฉพาะบุคคล