Coupon, Current Yield และ YTM ต่างกันอย่างไร อ่านผลตอบแทนพันธบัตรให้ถูก

เห็นพันธบัตรจ่ายดอกเบี้ย 4% แต่หน้าซื้อขายแสดง Yield 5% ทำไมตัวเลขไม่ตรงกัน? เพราะอัตราดอกเบี้ยตามสัญญาไม่ใช่ผลตอบแทนของคนที่ซื้อในราคาตลาด บทความนี้ชวนอ่านตัวเลขสามแบบและลองคำนวณด้วยตัวเอง

ภาพประกอบใบตราสารหนี้ เหรียญ ตาชั่ง และเส้นเวลาสื่อการอ่านผลตอบแทนพันธบัตร

Coupon, Current Yield และ YTM บอกอะไร

เวลามองพันธบัตรหรือหุ้นกู้ที่จ่ายดอกเบี้ยคงที่ เราอาจพบทั้ง Coupon Rate (อัตราดอกเบี้ยตามสัญญา), Current Yield (ดอกเบี้ยรายปีเทียบราคาตลาด) และ Yield to Maturity หรือ YTM (อัตราผลตอบแทนถึงวันครบกำหนด) ตัวเลขเหล่านี้ต่างกันได้โดยไม่มีใครคำนวณผิด เพราะใช้ฐานและช่วงเวลาต่างกัน

คำตอบสั้น ๆ คือ Coupon บอกว่าจะได้รับดอกเบี้ยตามมูลค่าหน้าตั๋วเท่าไร, Current Yield บอกว่าดอกเบี้ยนั้นคิดเป็นกี่เปอร์เซ็นต์ของราคาที่ซื้อ และ YTM คำนึงถึงทั้งดอกเบี้ย ราคาเข้าซื้อ และเงินต้นที่จะได้รับเมื่อครบกำหนดด้วย ตามคำอธิบายของ Investor.gov ของ SEC

ตัวเลขตอบคำถามคิดจากอะไรไม่บอกอะไร
Coupon Rateผู้ออกสัญญาจะจ่ายดอกเบี้ยอัตราใดดอกเบี้ยรายปี ÷ มูลค่าหน้าตั๋วผลตอบแทนของคนที่ซื้อแพงหรือถูกกว่าหน้าตั๋ว
Current Yieldดอกเบี้ยรายปีเป็นสัดส่วนเท่าไรของราคาที่จ่ายดอกเบี้ยรายปี ÷ ราคาตลาดกำไรหรือขาดทุนส่วนต่างระหว่างราคาซื้อกับเงินต้นเมื่อครบกำหนด
YTMอัตราผลตอบแทนตามกระแสเงินสดที่กำหนด หากถือถึงครบกำหนดราคาซื้อ ดอกเบี้ยแต่ละงวด เงินต้นและเวลาที่เหลือผลตอบแทนจริงที่รับประกัน หลังภาษี ค่าธรรมเนียม หรือการผิดนัด

เริ่มจาก Coupon: ดอกเบี้ยคำนวณบนมูลค่าหน้าตั๋ว ไม่ใช่ราคาตลาด

สมมติพันธบัตรอัตราคงที่มีมูลค่าหน้าตั๋ว (Face Value หรือ Par Value) 1,000 ดอลลาร์สหรัฐ และ Coupon Rate 4% ต่อปี จะจ่ายดอกเบี้ยรวมปีละ 1,000 × 0.04 = 40 ดอลลาร์ หากจ่ายทุกหกเดือนจะเป็นงวดละ 20 ดอลลาร์ ตราบใดที่เงื่อนไขสัญญายังเป็นไปตามเดิม

แม้ราคาซื้อขายของพันธบัตรนี้จะลดลงเหลือ 900 ดอลลาร์ หรือเพิ่มขึ้นเป็น 1,100 ดอลลาร์ ดอกเบี้ยตามสัญญายังเป็น 40 ดอลลาร์ต่อปี ไม่ได้เปลี่ยนตามราคาตลาด สำหรับ Treasury Notes ของสหรัฐฯ TreasuryDirect ระบุว่าดอกเบี้ยเป็นอัตราคงที่และจ่ายทุกหกเดือนจนถึงวันครบกำหนด

ข้อควรระวังคือไม่ใช่ตราสารหนี้ทุกประเภทจ่าย Coupon คงที่ เช่น ตราสารดอกเบี้ยลอยตัวปรับอัตราตามเงื่อนไข ส่วน Treasury Bills เป็นตราสารระยะสั้นที่มีวิธีคิดผลตอบแทนต่างออกไป บทความนี้ใช้พันธบัตรดอกเบี้ยคงที่เป็นตัวอย่างเท่านั้น

Current Yield: ราคาเข้าซื้อเปลี่ยน ผลตอบแทนจากดอกเบี้ยก็เปลี่ยน

สูตรอย่างง่ายคือ Current Yield (%) = (ดอกเบี้ยตามสัญญารวมต่อปี ÷ ราคาซื้อขาย) × 100 หากพันธบัตรตัวอย่างจ่ายปีละ 40 ดอลลาร์ จะคำนวณได้ดังนี้

สังเกตว่า พันธบัตรใบเดิมและดอกเบี้ย 40 ดอลลาร์เท่าเดิม แต่ Current Yield ของผู้ซื้อรายใหม่ต่างกันตามราคา จึงไม่ควรอ่าน Coupon 4% แล้วสรุปว่าผู้ซื้อทุกคนจะได้รับผลตอบแทน 4% ต่อปี

อย่างไรก็ตาม Current Yield ยังมองไม่เห็นส่วนต่างราคาที่ผู้ซื้อจะได้รับหรือสูญเสียเมื่อถือจนถึงวันครบกำหนด เช่น ซื้อ 900 ดอลลาร์แล้วได้รับเงินต้นคืน 1,000 ดอลลาร์ หรือซื้อ 1,100 ดอลลาร์แต่ได้เงินต้นคืนเพียง 1,000 ดอลลาร์ นี่คือเหตุผลที่ต้องดู YTM ต่อ

YTM: รวมเงินต้นที่จะได้รับคืนและเวลาที่เหลือ

YTM คืออัตราคิดลดที่ทำให้มูลค่าปัจจุบันของดอกเบี้ยในอนาคตและเงินต้นเมื่อครบกำหนดเท่ากับราคาที่จ่ายซื้อ เป็นการคำนวณจากกระแสเงินสดตามเงื่อนไขของตราสาร ไม่ใช่การเอาดอกเบี้ยกับกำไรส่วนต่างราคามาบวกเป็นเปอร์เซ็นต์ตรง ๆ

ตัวอย่างด้านล่างใช้เงื่อนไขราคาและอายุคงเหลือจาก ตารางตัวอย่างของ SEC: พันธบัตรอายุคงเหลือ 10 ปี มูลค่าหน้าตั๋ว 1,000 ดอลลาร์ Coupon 4% จ่ายดอกเบี้ยปีละ 40 ดอลลาร์ (งวดละ 20 ดอลลาร์ทุกหกเดือน) โดยสมมติรับเงินครบตามกำหนด

ราคาซื้อ (ดอลลาร์)Coupon RateCurrent YieldYTM โดยประมาณส่วนต่างเงินต้นเมื่อครบกำหนด
9004.00%4.44%5.30%รับคืนมากกว่าราคาซื้อ 100 ดอลลาร์
1,0004.00%4.00%4.00%เท่าราคาซื้อ
1,1004.00%3.64%2.84%รับคืนน้อยกว่าราคาซื้อ 100 ดอลลาร์

ตัวเลข YTM คำนวณจากสมการกระแสเงินสดด้านล่างสำหรับพันธบัตรจ่ายดอกเบี้ยทุกหกเดือน และปัดเป็นทศนิยมสองตำแหน่ง ไม่ใช่อัตราตลาด ณ วันที่เขียน ที่ราคา 900 ดอลลาร์คำนวณได้ประมาณ 5.301% จึงแสดง 5.30% ขณะที่ตารางต้นทาง SEC แสดง 5.31% ส่วน Current Yield คำนวณจากสูตรด้านบนและปัดเป็นทศนิยมสองตำแหน่ง หากราคา 900 ดอลลาร์ YTM สูงกว่า Current Yield เพราะมีส่วนต่างเงินต้น 100 ดอลลาร์ที่จะได้รับคืนเมื่อครบกำหนด แต่หากซื้อที่ 1,100 ดอลลาร์ YTM จะต่ำกว่า Current Yield เพราะเงินต้นที่จะได้รับคืนต่ำกว่าราคาซื้อ

ในทางคณิตศาสตร์ หากกำหนด P เป็นราคาซื้อ C เป็นดอกเบี้ยทุกหกเดือน F เป็นเงินต้นเมื่อครบกำหนด และ n เป็นจำนวนงวดที่เหลือ YTM แบบอัตรารายปีที่ทบตามงวดครึ่งปี (y) ต้องทำให้สมการต่อไปนี้เป็นจริง:

P = C/(1+y/2)^1 + C/(1+y/2)^2 + … + C/(1+y/2)^n + F/(1+y/2)^n

การหา y มักใช้โปรแกรมหรือเครื่องคำนวณทางการเงิน ไม่จำเป็นต้องแก้สมการด้วยมือ แต่การรู้ว่ามีทั้งราคา ดอกเบี้ย เงินต้น และจำนวนงวดจะช่วยตรวจว่าเลข YTM ที่เห็นกำลังสมมติอะไรอยู่

YTM ในตัวอย่างเป็นอัตรารายปีแบบทบตามงวดครึ่งปี ไม่ใช่อัตราผลตอบแทนทบต้นรายปีแบบ Effective Annual Yield โดยการได้รับผลตอบแทนทบต้นตลอดอายุเท่ากับ YTM ต้องนำดอกเบี้ยแต่ละงวดไปลงทุนต่อได้ในอัตราเดียวกันด้วย หากอัตราลงทุนต่อเปลี่ยน ผลตอบแทนสะสมจริงอาจต่างออกไป ตัวอย่างสมมติให้ซื้อในวันจ่ายดอกเบี้ย จึงไม่มีดอกเบี้ยค้างรับ และรับกระแสเงินสดครบตามกำหนด

ทำไม Yield สูงขึ้น แต่ราคาพันธบัตรกลับลดลง

สำหรับตราสารดอกเบี้ยคงที่ เมื่ออัตราผลตอบแทนที่ตลาดต้องการสูงขึ้น ราคาของตราสารเดิมโดยทั่วไปต้องลดลงเพื่อให้กระแสเงินสดเดิมคุ้มกับราคาซื้อใหม่ ในทางกลับกัน หากอัตราที่ตลาดต้องการลดลง ราคาตราสารเดิมมักสูงขึ้น หลักการนี้อธิบายไว้ใน Investor Bulletin ของ SEC เรื่องดอกเบี้ยกับราคาพันธบัตร

ราคาพันธบัตรไม่ได้เปลี่ยนเพราะอัตราผลตอบแทนเพียงปัจจัยเดียวทุกวัน หุ้นกู้บริษัทยังมีความเสี่ยงผิดนัด สภาพคล่อง และเงื่อนไขไถ่ถอนก่อนกำหนดที่ส่งผลต่อราคา ส่วนพันธบัตรอายุยาวมักอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงอัตราผลตอบแทนมากกว่าพันธบัตรอายุสั้นที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน

ห้าจุดที่ Yield ตัวเดียวตอบไม่ได้

  1. ถือไม่ถึงครบกำหนด: YTM คำนวณจากการถือจนถึงวันครบกำหนดและได้รับเงินตามเงื่อนไข หากขายก่อน ผลตอบแทนจริงขึ้นอยู่กับราคาขายและวันที่ขาย
  2. การผิดนัดชำระ: โดยเฉพาะหุ้นกู้เอกชน YTM เป็นผลตอบแทนตามกระแสเงินสดที่คาดว่าจะจ่ายตามสัญญา ไม่ได้คุ้มครองการผิดนัดหรือการปรับโครงสร้างหนี้
  3. การไถ่ถอนก่อนกำหนด: หุ้นกู้บางรุ่นมีสิทธิ์เรียกคืนก่อนครบกำหนด (Callable) จึงควรดู Yield to Call และเงื่อนไขสัญญา ไม่ใช้ YTM เพียงค่าเดียว
  4. ราคาที่ต้องจ่ายจริง: ราคาซื้อขายที่แสดงอาจยังไม่รวมดอกเบี้ยค้างรับ (Accrued Interest) ค่าธรรมเนียม ส่วนต่างราคาซื้อขาย และต้นทุนอื่น ซึ่งทำให้ผลตอบแทนสุทธิต่างจากตัวเลขบนหน้าจอ
  5. เงินเฟ้อ ภาษี และค่าเงิน: สำหรับผู้อ่านไทยที่คิดมูลค่าเป็นบาท ผลตอบแทนสกุลดอลลาร์ไม่เท่ากับผลตอบแทนสกุลบาท และกำลังซื้อหลังเงินเฟ้ออาจต่างจากอัตราที่แสดง

เอกสารของ FINRA ว่าด้วยการตรวจสอบก่อนลงทุนในตราสารหนี้ เน้นการพิจารณาความเสี่ยงเครดิตและข้อมูลการซื้อขาย ไม่ใช้ตัวเลข Yield สูงเป็นข้อสรุปว่าตราสารหนึ่งดีกว่าอีกตราสารหนึ่ง

วิธีอ่านหน้าข้อมูลพันธบัตรโดยไม่สับสน

จากตัวอย่างซื้อ 900 ดอลลาร์ ลองจดกระแสเงินสดก่อนหา Yield: จ่าย 900 ตอนเริ่ม รับดอกเบี้ย 20 ทุกหกเดือนรวม 20 งวด และรับเงินต้น 1,000 พร้อมงวดสุดท้าย หากเก็บดอกเบี้ยทั้งหมดไว้โดยไม่ได้ผลตอบแทนเพิ่ม จะมีเงินรับสะสม 1,400 ดอลลาร์ในสิบปี ส่วนต่าง 500 ดอลลาร์คิดเป็น 55.56% ของเงินซื้อเริ่มต้นโดยประมาณ แต่ไม่ใช่ผลตอบแทนต่อปีหรือ YTM เพราะยังไม่ได้คำนึงถึงเวลารับเงินแต่ละงวด ค่านี้ยังไม่หักภาษีและค่าใช้จ่าย

  1. ยืนยันประเภท: เป็น Treasury Note, Treasury Bond, Treasury Bill, หุ้นกู้เอกชน หรือกองทุนตราสารหนี้ เพราะโครงสร้างผลตอบแทนต่างกัน
  2. อ่าน Face Value, Coupon และวันครบกำหนด: ดูว่าจะจ่ายดอกเบี้ยเป็นเงินเท่าไร จ่ายบ่อยแค่ไหน และเหลือกี่งวด
  3. ตรวจราคาซื้อจริง: ราคาที่เห็นคิดเป็นกี่เปอร์เซ็นต์ของมูลค่าหน้าตั๋ว มีดอกเบี้ยค้างรับและค่าธรรมเนียมเพิ่มเติมหรือไม่
  4. อ่านชื่อ Yield เต็ม ๆ: เป็น Current Yield, YTM, Yield to Call หรือ Yield แบบอื่น อย่านำตัวเลขคนละชนิดมาเทียบกัน
  5. ตรวจความเสี่ยงและสกุลเงิน: ความสามารถชำระหนี้ สภาพคล่อง เงื่อนไขไถ่ถอน ภาษี และความผันผวนค่าเงิน

ถ้าพบพันธบัตร Coupon 4% แต่ YTM 5.30% คำถามที่ควรถามก่อนจึงไม่ใช่ “ได้ดอกเบี้ยเพิ่มเป็น 5.30% หรือ?” แต่คือ “ราคาซื้ออยู่ต่ำกว่าหน้าตั๋วเท่าไร เหลือกี่ปี และ YTM นี้ตั้งอยู่บนสมมติฐานใด?” คำถามชุดนี้ช่วยอ่านข้อมูลอย่างมีเหตุผล โดยไม่จำเป็นต้องคาดการณ์ทิศทางดอกเบี้ยล่วงหน้า

จำให้ได้ว่า Coupon บอกเงินจ่าย ส่วน YTM บอกภาพรวมตามสมมติฐาน

Coupon Rate, Current Yield และ YTM ไม่ใช่สามวิธีเรียกผลตอบแทนเดียวกัน การดูทั้งสามช่วยแยกเงินดอกเบี้ยตามสัญญาออกจากผลของราคาซื้อและระยะเวลาที่เหลือ แต่ไม่มีตัวเลขใดรับประกันผลตอบแทนสุทธิของผู้ลงทุน โดยเฉพาะเมื่อขายก่อนครบกำหนด มีความเสี่ยงเครดิต หรือวัดผลกลับมาเป็นเงินบาท

อ่านต่อเมื่อดอกเบี้ยเปลี่ยน เงินฝาก หนี้ และการลงทุนกระทบอย่างไรทำความเข้าใจว่าการเปลี่ยนอัตราดอกเบี้ยส่งผลต่อราคาตราสารหนี้และการเงินด้านอื่นอย่างไร

แหล่งข้อมูล

ตรวจสอบเอกสารต้นทางวันที่ 12 ตุลาคม 2569 (เวลาไทย) ราคา 900, 1,000 และ 1,100 ดอลลาร์ใช้เงื่อนไขตัวอย่างจาก SEC ส่วน Current Yield และ YTM คำนวณโดย KrobClick ไม่ใช่ราคาหรือ Yield ของพันธบัตรที่ซื้อขายในวันนี้ ไม่รวมค่าธรรมเนียม ภาษี และผลกระทบค่าเงิน บทความให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำลงทุนเฉพาะบุคคล